Zeezucht – Een laatste groet

Oversteek

De veerboot verlaat de haven van Porto Santo Stefano op het Italiaanse vasteland en zet koers naar het Italiaanse eilandje Giglio, een oversteek van een uur. Na twintig minuten duikt in de verte land op. Het zeelandschap is onberispelijk: een strakblauwe lucht, een langgerekt eiland aan de einder met golvende heuvels boven een vleugje zeenevel, een zee die nauwelijks rimpelt. Eén détail stoort: een klein wit streepje. Alsof de schilder met zijn mesje een stukje van het doek heeft weggekrabd. Het wordt tergend langzaam groter.

 

 

Walvis

Steeds meer passagiers drommen samen op de voorplecht van de Maregiglio. Ze zien het witte streepje gaandeweg veranderen in een rechthoekig blokje. Na een half uur is de rechthoek een witte stalen muur geworden, met een groot zwart gat in de romp, meterslang opengereten. Het is het cruiseschip Costa Concordia. Het ligt al een half jaar op zijn kant voor de haven van het eiland Giglio, als een vormeloze witte walvis. De onder-, boven- enzijkant lijken één geheel te vormen. De veerboot moet een scherpe bocht naar links maken om de haven binnen te varen. Talloze fototoestellen klikken als het veerbootje vlak langs het 290 meter lange wrak scheert.

Schatten

Op de pier met een rood vuurtorentje staan zeecontainers vol bergingsmiddelen. De politie heeft er een post. Ze bewaakt het schip omdat in veel van de 1500 hutten hutten nog kostbaarheden in de kluis liggen, zoals geld en creditcards. Het schip bevat meer schatten. Diamanten, sieraden, horloges en sjieke avondtoiletten waren nodig om de gala-avonden op te luisteren. Er zijn kostbare kunstwerken aan boord, ruim zesduizend schilderijen, beeldhouwwerken, porseleinen vazen, Boheems kristal en Japans houtsnijwerk. Ze sierden de zalen en trappenhuizen. Al is de vraag wat er na de maandenlange inwerking van het zeewater nog van over is. En ergens in het schip zwerven mogelijk de stoffelijke resten van de vier slachtoffers die nog niet gevonden zijn. 28 van de 32 slachtoffers konden inmiddels wél worden geborgen. Waaronder een vijfjarig Italiaans meisje.

Vrijdag de dertiende

Het lichaam van Maria Grazie Trecarischi is nooit teruggevonden. Haar man Elio Vincenzi duikt na een half jaar naar 25 meter diepte om een gedenkplaat te bevestigen op de plaats waar het schip de rotsen raakte. Op die gedenkplaat op de zeebodem staan twee foto’s, de naam van zijn vrouw plus haar geboorte- en sterfdatum. Dat is de datum van het ongeluk, 13 januari 2012, vrijdag de dertiende. Elio wil zijn duik ieder jaar herhalen. Zijn vrouw en hij hielden namelijk zo van de zee..

Dagjesmensen

Op het strand is het druk en warm. Plekjes in de schaduw van de palmbomen zijn favoriet. Veel mensen zwemmen. Badgasten drijven op luchtbedjes. Sommigen zoeken alleen verkoeling voor hun voeten. Omdat het strand klein is kruipen de mensen dicht bij elkaar. Op de rotsen verderop lig je harder. Daar heb je wél een goed uitzicht op de Costa Concordia. Al dan niet topless. De angst van de middenstand dat het schip slecht zou zijn voor het toerisme blijkt niet terecht. Dagjesmensen komen nog steeds massaal met de ferry naar het eiland. Zeker in de zomer. De Cost Concordia heeft het eiland opnieuw op de kaart gezet. Ramptoerisme is ook toerisme.

 

Kortingen

De prijzen van cruises van de Costa rederij zijn een half jaar na de ramp wél ingestort. Stip Reizen biedt de reizen in advertenties aan met kortingen van 40 tot 72%. Ook andere, minder gerenommeerde rederijen laten de prijzen voor hun last minute boekingen zakken. Dat betekent dat een etmaal aan boord van de Costa Fortuna voor een reis van Nederland naar Italië, inclusief alle maaltijden, nu net zoveel kost als een nachtje met z’n tweeën in een goed hotel op het vasteland.

Stookolie

Het Nederlandse Smit Tak heeft in de weken na de ramp de stookolie uit het schip gepompt. Een kilometerslang oliescherm drijft voor de zekerheid nog om het schip. De gevreesde milieuramp is uitgebleven. Amerikaanse en Italiaanse bergingsbedrijven gaan de Costa Concordia de komende maanden wegslepen naar Genua en daar definitief ontmantelen. Op deze zaterdag demonteren werklui vanaf een ponton de uitstekende delen. In de loop van de middag is de glijbaan van het scheepszwembad afgezaagd. Een kraan voert de gele reuzenspiraal af.

Terrassen

Veerboten varen af en aan. Rubberbootjes brengen de gasten thuis vanaf veraf gelegen strandjes. De terrassen aan de haven stromen vol. Witte wijn, rosé, spremuta of Crodino komen op tafel. Schaduwen worden langer. De temperatuur zakt nauwelijks. Het eiland zindert nog na van de zonnige dag.

Ontboezemingen

Kapitein Francesco Schettino verontschuldigt zich op de televisie. Het is hem overkomen. Hij voerde niet het bevel toen de ramp gebeurde. Hij werd afgeleid door een telefoongesprek. De ontboezemingen leveren hem € 50.000 op. Over het negeren van de procedures géén woord: waarom er geen sloepenrol is gehouden, de oefening waardoor passagiers in geval van nood de reddingsboten weten te vinden. Waterdichte deuren die open stonden. Zeekaarten die niet deugden. Kapotte instrumenten. Afgeleid door zijn verhouding met een Moldavische balletdanseres. De evacuatie niet willen leiden. Zijn grootste zonde: het schip verlaten voordat alle passagiers geëvacueerd waren. En dan nog de kustwacht om de tuin leiden als die hem in een historisch geworden telefoongesprek sommeert: ‘Ga terug aan boord, eikel’.

 

Violist

Een van de 32 slachtoffers was een oude violist. Hij speelde op het schip. Hij ging terug naar zijn hut om zijn viool te redden. Het schip maakte al slagzij en er stroomde water door de gangen. Maar de man dacht zijn instrument nog mee te kunnen nemen in de reddingsboot. Dat lukte niet. Hij kwam niet meer boven.

Kortsluiting

Het is een wonder dat er niet méér slachtoffers zijn gevallen onder de 4229 opvarenden. Wie de Costa Concordia tegen de rotsen ziet liggen denkt dat de stuurman, als een volleerd piloot, de kist nog veilig aan de grond heeft weten te zetten. Niets is minder waar. Nadat de Costa Concordia onder water werd opengespleten, voer het schip nog mijlen door. Pas toen het binnenstromende water kortsluiting veroorzaakte in de installaties en in de machinekamer kwam het schip tot stilstand. Dat was kilometers ten noordwesten van Giglio, op volle zee. Als het schip daar was gekapseisd en gezonken waren heel veel mensen verdronken. Maar door een speling van het lot, door de stroming en een stevige noordwestenwind, werd het stuurloze schip naar het eiland teruggedreven. Het strandde, net voor het zou zinken, precies op de rotsen voor de haven.

Drenkelingen

Het schip hing zo scheef dat de redding lastig verliep. Mensen konden niet meer rechtop door de gangen lopen. Ze gleden van de dekken af. Niet alle reddingsboten konden rechtstandig naar beneden worden gelaten. Gelukkig was de haven van Giglio vlakbij. Reddingsboten keerden na het afzetten van de passagiers meteen om en voeren terug naar het schip om nieuwe drenkelingen op te pikken. Eilandbewoners met hun bootjes verleenden assistentie. Een enkeling die besloot te zwemmen was in een mum van tijd aan land. Zo dicht lag het schip tegen de wal.

Godswonder

Maar de Tyrreense Zee, boven Rome, is koud in januari. Nachtelijke duisternis is gevaarlijk. Een kapitein die niet coördineert is dodelijk voor een snelle evacuatie. Toch kwam minder dan 1% van alle opvarenden om het leven. Dat is een Godswonder, waar in het katholieke Italië naderhand extra veel voor is gebeden. Op het eiland zelf zijn al meerdere herdenkingsdiensten gehouden met veel overlevenden onder de kerkgangers.

Ondergang

De ramp met de Costa Concordia heeft denkers en schrijvers verleid tot vergelijkingen met mythische proporties. Het schip zou de ondergang van Italië verbeelden, een land dat door de kredietcrisis het hoofd maar met moeite boven water weet te houden. Of de ramp staat symbool voor de ineenstorting van Europa met zijn euro, de munt die volgens sommigen Noord- en Zuid-Europa ooit opnieuw zal splijten. Kapitein Schettino is vergeleken met Silvio Berlusconi, de gezagvoerder die liever op bunga bunga feestjes rondhangt dan regeert. Hun oog voor vrouwelijk schoon en hun gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel is inderdaad treffend.

 

Sprookje

Maar meer nog dan het falen van personen is de ondergang van de Costa Concordia de vernietiging van een droom. Een sprookje waarin een paar duizend mensen geloofden. Mensen die het aan niets ontbrak. Die in hun eigen wereld leefden, afgesloten van de buitenwereld. Die de hele dag in de watten werden gelegd en luxe vanzelfsprekend vonden, die daardoor bijna niet meer zelf hoefden na te denken. Het is de ondergang van de luxe, van de hebzucht. Genot, hedonisme en decadentie strandden ook allemaal op de rotsen van Giglio: de luxe die té luxe werd.

Eendracht

Ironisch genoeg gebeurde dat met een schip met een lieve naam. Talloze muziekkorpsen heten ook Concordia. Het betekent eendracht, saamhorigheid, vriendschap, vereniging. Costa Concordia is dus, vrij vertaald: Onze Kust, Een Kust van Vrienden. Misschien dat daarom zoveel mensen geschokt waren door het gedrag van de kapitein. Hij was niet solidair met zijn bemanning. Hij liet de passagiers voor wie hij moest zorgen aan hun lot over. Híj moest zijn mensen beschermen en als het mis ging, moest hij ze redden. Zoals ook artsen vechten voor het leven van hun patiënten.

Hoofdkelner

Toch was de echte aanleiding van de ramp eerder dom dan slecht: de kapitein liet de Costa Concordia een groet brengen aan de familie van de hoofdkelner. Die woont op Giglio. Door dicht langs het eiland te varen konden ze een glimp van hem en zijn majestueuze schip opvangen. Hij was misschien al maanden van huis. Door even te zwaaien verzoenden ze zich met zijn lange afwezigheid. Dat het schip door deze geste op de rotsen liep, openscheurde en kapseisde is een wrede speling van het lot. Zo’n Italiaanse opera verzin je niet. 32 slachtoffers kregen ook een laatste groet. De hoofdkelner sliep ‘s nachts weer thuis.

Paul Kramer

 

Terug naar Zeezucht, schuldig landschap <